BETONSCHADE

Oorzaak van betonschade
De levensduur van beton kan door verschillende schade- mechanismen worden verkort.
Schade kan onder andere ontstaan door roestende wapening, chemische aantasting van de cementsteen, fysische en mechanische aantasting van het beton en door vorst.
Veel schadeprocessen treden pas op als stoffen zoals water, kooldioxide, zuurstof en zouten, het beton binnendringen. De snelheid waarmee ze binnendringen, heeft invloed op de ontwikkeling van de schade en de levensduur van het beton.
Het milieu rondom het beton, zoals de klimatologische omstandigheden, in combinatie met de eigenschappen van het beton, zoals de porositeit, zijn bepalend voor de kans op schade en de snelheid waarmee die zich kan ontwikkelen.
We noemen hier de vier meest voorkomende schade- mechanismen

Roestende wapening
Het belangrijkste schademechanisme voor gewapend beton is het roesten van de wapening. Dat wordt in de praktijk vaak 'betonrot' genoemd. In gezond beton roest staal niet. Het staal wordt tegen roestvorming beschermd door een stabiel oxidelaagje. Carbonatatie van het beton en een te hoge concentratie chloride in het beton zijn twee mogelijke oorzaken van aantasting van het wapeningsstaal.
Carbonatatie is herkenbaar aan scheuren in het betonoppervlak in combinatie met afgedrukte schollen beton, de roestende wapening komt bloot te liggen. 
Chlorideschade is herkenbaar aan donkerbruine roestvlekken op het oppervlak van het beton. De roestproducten vloeien uit via poriën of scheuren. In een verder gevorderd stadium raakt ook het beton beschadigd en kunnen roestputten in de wapening zichtbaar zijn. De schade aan de wapening vormt vaak een groter probleem dan de schade aan het beton.

Chemische aantasting
Schade aan beton kan ook worden veroorzaakt door chemische reacties tussen stoffen die aanwezig zijn in de cementsteen en de toeslagstoffen. Een hoge vochtigheid is daarbij een voorwaarde. De aantasting leidt onder andere tot uitzetting, scheurvorming en uitspoeling van reactieproducten. Ettringietvorming en alkali-silicareactie zijn de belangrijkste vormen van chemische aantasting.
Ettringietschade is herkenbaar aan microscheuren in de cementsteen en aan het verlies van samenhang. De cementsteen krijgt een wittig uiterlijk en verpulvert, waarbij er grindkorrels los komen te liggen. Ook kunnen grotere scheuren ontstaan, die het beton een gelaagd uiterlijk geven. 
Alkali-silicareactie is herkenbaar door verlies van samenhang. De aantasting begint aan het grensvlak van bepaalde toeslagkorrels, waardoor er gescheurde korrels zichtbaar worden. Door de expansie van het beton ontstaat een karakteristiek scheurpatroon, een craquelé, van min of meer evenwijdig lopende scheuren, die onderling zijn verbonden via dwarsscheuren. Vanuit de scheuren vindt vaak uitscheiding van witachtige gel plaats.

Fysische en mechanische aantasting
Scheuren in beton kunnen verschillende oorzaken hebben. Er kunnen scheuren ontstaan door thermische werking als er vervormingen worden verhinderd. Uitdrogingskrimp, kort na de bouw is een andere mogelijkheid. Ook mechanische overbelasting kan een oorzaak zijn of de combinatie met andere materialen, zoals stalen delen, bevestigingsmiddelen en metselwerk.

Vorst
Afgesprongen betonschilfers en scheuren kunnen wijzen op vorstschade en dooizoutschade.
Vorst kan tot aantasting leiden wanneer beton tijdens vorstperioden is verzadigd met water.

Vaststelling en onderzoek
Aan de hand van bovengenoemde schade-kenmerken kan betonschade tijdens periodieke inspecties door professioneel technisch beheer worden onderkend. Constructief inzicht is nodig om de omvang en de gevolgen van geconstateerde betonschade te kunnen beoordelen. In voorkomende gevallen is het nodig dat de technisch beheerder een gespecialiseerd onderzoeksbureau een gerichte inspectie laat uitvoeren op betontechnologisch gebied. Zo’n onderzoek gaat vaak gepaard met monstername en laboratoriumonderzoek. Op grond van de onderzoeksbevindingen wordt de gebouweigenaar doeltreffend geadviseerd tot het nemen van herstelmaatregelen.

Herstel van betonschade
De juiste herstelmethode hangt af van de geconstateerde soort betonschade, de aard en de omvang ervan en de noodzakelijke instandhoudingstermijn. Van cruciaal belang zijn de te volgen werkmethoden en de toe te passen materiaalsystemen. Er is een veelheid van materiaalsoorten op de markt. Het gevaar van ondeskundige en onjuiste materiaalapplicaties is reëel aanwezig.

Beoordeling, toezicht en begeleiding
Vanwege de benodigde deskundigheid op het gebied van herstelaanpak en materiaalverwerking en vanwege het feit dat met betonschadeherstel mogelijk aanzienlijke budgetten moeten worden aangesproken, zijn beoordeling, toezicht op de uitvoering en begeleiding van de werkzaamheden noodzaak. Samen met het voorkomen van betonschade door het plegen van juist onderhoud op basis van een Meerjaren Onderhouds Plan (MOP), vormen begeleiding en toezicht bij eventuele herstelwerkzaamheden het domein van professioneel technisch beheer.